Ouderenzorgaanbieders leren onvoldoende van Generiek Kompas

Onderzoek toont aan dat zorgaanbieders in de ouderenzorg het Generiek Kompas onvoldoende gebruiken als leerinstrument, ondanks de verplichting tot kwaliteitsrapportage.

Geschreven door CitoZorg Redactie — gepubliceerd op 2026-08-20.

MAASTRICHT, Nederland — Zorgaanbieders in de ouderenzorg maken in het Generiek Kompas nauwelijks duidelijk hoe hun organisatie het afgelopen jaar heeft geleerd. Dit blijkt uit recent onderzoek van de Academische Werkplaats Limburg Ouderenzorg. Rapporteren over het leerproces is een van de belangrijkste doelen van de 'kwaliteitsbeelden' die zorgaanbieders verplicht zijn aan te leveren.

Het onderzoek, gebaseerd op een steekproef van kwaliteitsbeelden van twintig zorgorganisaties, wijst uit dat geformuleerde ontwikkelpunten zelden terugkomen. De onderzoekers concluderen dat het kwaliteitsbeeld daardoor meer een product is geworden dan een leerinstrument, zoals oorspronkelijk bedoeld.

Kwaliteitsbeelden als product, niet als leerinstrument

In het merendeel van de kwaliteitsbeelden wordt niet beschreven dat deze gebruikt moeten worden voor reflectie, leren en kwaliteitsverbetering. Bovendien blijft vaak onduidelijk hoe en met wie de kwaliteitsbeelden tot stand zijn gekomen. Slechts in de helft van de onderzochte kwaliteitsbeelden wordt benoemd dat zorgprofessionals hierbij betrokken waren.

Een nieuw aspect van het Generiek Kompas was de mogelijkheid om kwaliteit te beschrijven aan de hand van verhalen. Echter, het onderzoek toont aan dat verhalen vooral ter illustratie en anekdotisch worden gebruikt. In geen van de kwaliteitsbeelden wordt beschreven dat verhalen systematisch zijn verzameld of geanalyseerd, waardoor onduidelijk blijft hoe ze zijn opgehaald, geselecteerd, geanalyseerd en verwerkt, en in hoeverre ze inzicht bieden in de ervaren kwaliteit van zorg.

Bronnen en aanbevelingen

In 20 procent van de kwaliteitsbeelden wordt niet beschreven waarvan organisaties leren. Waar wel bronnen worden genoemd, betreft dit veelal incidenten, audits, cijfers, praktijkervaringen en verhalen of ervaringen van cliënten, naasten en medewerkers. Andere bronnen zoals klachten, gesprekken, intervisie, inspectiebezoeken, moreel beraad of de uitvoering van de Wet zorg en dwang (Wzd) worden slechts in enkele kwaliteitsbeelden genoemd. Ook hier blijft onduidelijk hoe deze informatie wordt samengebracht, geïnterpreteerd en vertaald naar concrete leer- en verbeteracties.

De onderzoekers formuleren diverse aanbevelingen. Zij stellen dat het kwaliteitsbeeld een leerinstrument moet zijn in plaats van een verantwoordingsdocument. Ook adviseren zij om het kwaliteitsbeeld te richten op een beperkt aantal relevante kwaliteitsvraagstukken en de volledige leer- en ontwikkelcyclus zichtbaar te maken. Tot slot raden zij aan om in een volgend kwaliteitsbeeld terug te komen op eerder ingezette verbeteringen.

Eerder maakten Patiëntenfederatie Nederland, Alzheimer Nederland en Spierziekten Nederland zich al zorgen over de toekomstige kwaliteit van de ouderenzorg, omdat het Generiek Kompas volgens hen te weinig kwantitatieve kwaliteitseisen bevat. Het Generiek Kompas vervangt per 1 januari 2024 de kwaliteitskaders voor de verpleeghuiszorg, wijkverpleging en thuiszorg.

Bron: Skipr.nl

Onderwerpen: ouderenzorg, kwaliteit, Generiek Kompas, onderzoek, zorgbeleid